Tan, NusretKökçam, Ebubekir2026-02-242026-02-242025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=P3dtmmHrq-mzEcmCLi1CqYReRgEig6hqqCrm-GX-lpeSBTHYad1hMvPZGwIGrCtUhttps://hdl.handle.net/11616/106630Bu tez çalışmasında farklı adaptasyon mekanizmalarına veya yapılarına sahip model referans adaptif kontrolcüler geliştirilmiş olup bu kontrolcülerin kontrol işaretleri ve performansları incelenmiştir. Standart model referans adaptif kontrolcü (MRAK), PI adaptasyon mekanizmasına sahip MRAK (MRAK-PI-AM), PIFD adaptasyon mekanizmasına sahip MRAK (MRAK-PIFD-AM), hata telafili MRAK (HT-MRAK), kapalı referans modele sahip MRAK (KRM-MRAK), kesir dereceli integral adaptasyon mekanizmasına sahip MRAK ve kesir dereceli PI adaptasyon mekanizmasına sahip MRAK(MRAK-KDPI-AM) yöntemleri bu çalışmada kullanılmış olup kararlılıkları aday Lyapunov fonksiyonu üzerinden analiz edilmiştir. MRAK-KDI-AM yapısındaki farklı yaklaşımlara göre kararlılığı transfer fonksiyonları üzerinden analiz edilmiştir. Burada bahsedilen ve karşılaştırılan yaklaşımlar sırasıyla Oustaloup yaklaşımı ve rafine edilmiş Oustaloup yaklaşımıdır. MRAK-PI-AM ve MRAK-PIFD-AM yapılarının gürbüzlüğünü artırmak ve parametre kayma sorununu çözmek için sigma modifikasyonlu halleri geliştirilmiş ve kararlılıkları aday Lyapunov fonksiyonları üzerinden ispat edilmiştir. Hem lineer sistemler hem de lineer olmayan kanat salınım sistemi üzerinde bu yapıların performansları ve kontrol işaretleri üzerindeki etkileri incelenmiş olup zaman gecikmesine karşı dayanıklılıkları benzetim çalışmalarıyla gösterilmiştir. Kontrol sinyalinde zaman gecikmesi bulunan sistemler için gerekli MRAK parametreleri öğrenme öğretme tabanlı optimizasyon kullanılarak elde edilmiştir. Son olarak kontrol işaretinde zaman gecikmesi bulunan bir sistemde kontrol işaretinde bulunan salınımını azaltmak için yeni bir amaç fonksiyonu tasarlanmıştır.Model reference adaptive controllers with different adaptation mechanisms or structures have been developed in this thesis study. Control signal and performance of these controllers were investigated. Standard model reference adaptive controller (MRAC), MRAC with PI adaptation mechanism (MRAC-PI-AM), MRAC with PIFD adaptation mechanism (MRAC-PIFD-AM), MRAC with error compensation (MRAC-EC), MRAC with closed reference model (CRM-MRAC), MRAC with fractional integral adaptation mechanism (MRAC-FOI-AM) and MRAC with fractional PI adaptation mechanism (MRAC-FOPI-AM) methods were used in this study and their stability is shown via candidate Lyapunov functions. The stability of the MRAC-FOI-AM structure according to different approaches has been analyzed using candidate Lyapunov functions according to the transfer functions. The approximations discussed and compared here are the Oustaloup approximation and the refined Oustaloup approximation. In order to increase the robustness of MRAC-PI-AM and MRAC-PIFD-AM structures and to solve the parameter drift problem, their sigma modified versions have been developed and their stability have been proved over candidate Lyapunov functions. The performances and control signals of MRAC structures are compared for both linear systems and nonlinear wing rock systems. How these given structures affect the control signal is examined and their resistance to time delay is demonstrated through simulation studies. The required MRAC parameters for systems with time delay in the input signal were obtained using teaching-learning based optimization(TLBO). Finally, a new objective function is designed to reduce the oscillation of the control signal in MRAC for a system with time delay in the input signal.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessElektrik ve Elektronik MühendisliğiElectrical and Electronics EngineeringDoctoral Thesis1158926543