Taşkın, Irmak İçenSever, Meryem Rüveyda2026-02-242026-02-242025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=Xau5rw3KuCgEuy-FuJQtsD5HGjP0lL7CkIjta0xV86cnltwjbFtSOK9Cg_EfnR9Uhttps://hdl.handle.net/11616/106706Çölyak hastalığı (ÇH), glüten alımının neden olduğu otoimmün bozukluktur. Hastadan hastaya farklılık göstermekle beraber günümüzde 200'ün üstünde septomun varlığı bilinmektedir. Bununla birlikte, ÇH'nın teşhisi karmaşıktır ve güvenilir, spesifik, hızlı, basit ve uygun maliyetli analitik araçlara ihtiyaç vardır. Yanal akışkan testler (LFA) , kullanıma hazır, gelişmiş cihaz gereksinimi duymaması ve 5-10 dakika içinde çıplak gözle analiz sağladığından, hızlı testler arasında oldukça önemli yere sahiptir. ÇH teşhisi için geliştirilen testlerin çoğu otoantikor tabanlıdır. Çölyak hastalığı için çeşitli ticari yanal akış immün testleri geliştirilmiş olup, tipik olarak, bir sandviç tipi saptamada kullanılmaktadır. Son yıllarda ÇH için yanal akış testlere dayalı antikorları saptamak için çeşitli tanı kitleri geliştirilmiş ve ticarileştirilmiş olmasına rağmen, testlerin etkinliği ile ilgili tartışmalar devam etmektedir. Bu çalışmada çölyak hastalarında glüten tüketiminden hemen sonra artış gösteren ve etkin bir biyobelirteç alabileceği ileri sürülen IL-2 salınımının saptanmasına yönelik ilk hızlı tanı testinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. IL-2 tabanlı ÇH'na özgü LFA platformları ve ürüne yönelik test alt yapıları tasarlanmıştır. LFA'lar sandviç modeli yöntemiyle ve etkin bir biyobelirteç olan IL-2'ye karşı tasarlanmıştır. Tasarlanan 4 model arasında model 1'in diğer modellere göre daha uygun olduğu görülmüştür. Geliştirilen LFA test platformu 12 pg/ml düzeyindeki IL-2'yi yüksek duyarlılıkla tespit edilmiştir ve bu duyarlılık istatistiksel olarak ortaya konmuştur (p<0.001). Sonuç olarak, geliştirdiğimiz bu yenilikçi yaklaşım, ÇH'nın erken teşhisi için öncü bir teşhis kiti olma potansiyeline sahiptir.Celiac disease (CD) is an autoimmune disorder caused by gluten ingestion. Although it varies from patient to patient, over 200 symptoms are known to exist today. However, the diagnosis of CD is complex and reliable, specific, rapid, simple, and cost-effective analytical tools are needed. Lateral flow assays (LFA) have a very important place among rapid tests as they do not require ready-to-use, advanced devices and provide analysis with the naked eye within 5-10 minutes. The majority of diagnostic assays for celiac disease rely on the detection of autoantibodies. Various commercial LFAs have been developed for CD and are typically used for a sandwich-type detection. Although various diagnostic kits have been developed and commercialized to detect antibodies based on LFAs for CD in recent years, discussions about the effectiveness of the tests continue. The aim of the study was to develop the first rapid diagnostic test for the detection of IL-2, which is an effective biomarker that increases immediately after gluten consumption in celiac patients. IL-2-based CD-specific LFA platforms and product-oriented test infrastructures were designed. The LFAs were designed using the sandwich assay format and target IL-2. Among the 4 designed models, model 1 was found to be more suitable than the other models. The developed LFA test platform detected IL-2 at levels as low as 12 pg/mL with high sensitivity, and this sensitivity was demonstrated statistically (p<0.001). In conclusion, the developed LFA through in this study has the potential to be a potential diagnostic kit for early diagnosis of CD.eninfo:eu-repo/semantics/openAccessBiyoteknolojiBiotechnologyGenetikMaster Thesis162954466