Mum, CaferSoylu, İlhan2026-04-042026-04-042026https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4h-c_2P4QQO_UKSMtZ8zRUfU3amjnOLCC_A3G2qxOif0Phttps://hdl.handle.net/11616/107187Bu tez, duygu ve düşünceleri ifade etmenin en iyi aracı olan dil örgüsünden ve kelamın hâle uygunluğunu inceleyen meânî ilminden hareketle cümle düzeyinde sözü güzelleştiren husussiyetleri, Bâkî örneğiyle belirlemeyi amaçlamaktadır. Taftazânî'nin Mutavvel, Muhtasaru'l-Me'ânî, Abdülkâhir Cürcânî'nin Delâilü'l-İ'câz adlı belagat kitaplarındaki kuramsal çerçeve esas alınarak hazırlanmış olan tez, cümle birimlerindeki anlam, duygu ve estetiği ele almaktadır. Çalışmada Divan, betimleyici ve çözümleyici nitel yöntemlerle söz dizimi ve meânî ilkeleri doğrultusunda incelenmiş olup klasik belagat kuramı ve dil bilimsel analiz yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Bu kapsamda kelimelerin söz dizimindeki tertibi, terkibi, tekidi, tekrarı, zikri, hazfi, takdim ve tehiriyle oluşan binbir anlam inceliği özgün bir söylemle dile getirilmiştir. Tez; giriş, beş ana bölüm ve bir lügatçeden oluşmaktadır. Giriş bölümünde metinlerarasılığın "her şey söylenmiştir ancak söyleme biçimleri sonsuzdur." ilkesinden hareketle meânî, söz, şair sözü ve Divan şiiri üzerine değerlendirmelerde bulunulmuş, birinci bölümde söz dizimi, cümle kurma ilkeleri ve isnat üzerinde durulmuştur. Sonraki dört bölümde de sırasıyla belirlilik, eksiltme, önceleme, yineleme başlıkları altında ifadeyi güzelleştiren hususiyetler ele alınmıştır. Lügatçe ise tez boyunca söz dizimi ve anlam bilimiyle ilgili kullanılan kavram ve terimlerin anlamlarını içermektedir. Her bir bölümde meânî ilmi ve söz dizimi ilkeleri çerçevesinde umumiyetle Bâkî Divanı'ndan örnekler verilerek birçok ana ve ara başlığa yer verilmiş, böylece şairin dil, anlatım ve üslup bakımından maharetleri nesnel ve dil bilimsel ölçütlerle ortaya konmuştur. Çalışmada, Bâkî'nin dili kullanma becerilerinin yanı sıra dilin anlam üretim sürecinde meânî ilminin söz dizimiyle kurduğu derin ilişki de teorik bir çerçeveye oturtulmuştur. Böylece meânî ilminin çağdaş dil teorileri ve Türkçe söz dizimiyle dikkate değer bir düzeyde kesiştiği görülmüştür. Dil felsefesiyle irdelenmiş, köklü ve sağlam kavramlara sahip belagat nazariyesini, söz dizimi ve anlam bilimi ile ilişkilendiren bu tezin üslup çalışmalarına yeni bir zemin hazırlayacağı umulmaktadır. Anahtar kelimeler: Belagat, Meânî İlmi, Söz Dizimi, Divan Şiiri, Bâkî.This thesis aims to determine the features that beautify speech at the sentence level through the example of Bâkî, moving from the web of language-the best tool for expressing feelings and thoughts and the science of meânî (semantics), which examines the appropriateness of speech to the situation. Prepared based on the theoretical framework in the rhetoric books Mutavvel and Muhtasaru'l-Me'ânî by Taftazânî, and Delâilü'l-İ'câz by Abdülkâhir Cürcânî, the thesis addresses meaning, emotion, and aesthetics in sentence units. In the study, the Divan has been examined with descriptive and analytical qualitative methods in line with syntax and meânî principles, and classical rhetoric theory and linguistic analysis methods have been used together. In this context, the arrangement, composition, emphasis, repetition, mention, omission, presentation, and postponement of words in the syntax have been expressed with a unique discourse, creating a thousand and one nuances of meaning. The thesis consists of an introduction, five main chapters, and a glossary. In the introduction, based on the principle of intertextuality that "everything has been said, but the ways of saying it are infinite," assessments are made on meânî, word, the poet's word, and Divan poetry. In the first chapter, syntax, principles of sentence construction, and attribution are discussed. In the subsequent four chapters, features that beautify expression were discussed under the headings of definiteness, ellipsis, foregrounding, and repetition, respectively. The glossary contains the meanings of concepts and terms regarding syntax and semantics used throughout the thesis. In each chapter, generally within the framework of the science of meânî and syntax principles, examples were given from the Bâkî Divanı, including many main and sub-headings; thus, the poet's skills in terms of language, expression, and style were revealed with objective and scientific criteria. In the study, alongside Bâkî's language use skills, the deep relationship established by the science of meânî with syntax in the meaning production process of language was also placed within a theoretical framework. Thus, it was observed that the science of meânî intersects with contemporary language theories and Turkish syntax at a noteworthy level. It is hoped that this thesis, which associates the theory of rhetoric-examined through language philosophy and possessing deep-rooted and solid concepts-with syntax and semantics, will prepare a new ground for stylistic studies. Keywords: Rhetoric, Science of Meânî, Syntax, Divan Poetry, Bâkî.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessTürk Dili ve EdebiyatıTurkish Language and LiteratureDoctoral Thesis1480991628