Yazar "Yükseler, Ufuk" seçeneğine göre listele
Listeleniyor 1 - 2 / 2
Sayfa Başına Sonuç
Sıralama seçenekleri
Öğe Doğu Karadeniz Bölümünde 1950-2020 yılları arası yaşanan taşkınların makine öğrenimi ve diğer metotlar ile analizi(İnönü Üniversitesi, 2024) Yükseler, Ufuk; Dursun, Ömerul FarukTaşkın tahminleri, istatistiksel ve hidrolojik pek çok farklı modelleme yöntemi kullanılarak literatürde sıkça incelenmektedir. Ancak taşkınların önceden tahmini oldukça zordur. Bu zorluğun temel nedeni, taşkınlara etki eden çok sayıda parametrenin varlığıdır. Bu çalışmada, Türkiye'nin en fazla taşkın olaylarına maruz kalan bölgelerinden biri olan Doğu Karadeniz Bölümü, çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bu kapsamda, havzada meydana gelen en büyük ölçekli 41 taşkın olayına ait detaylı bir envanter taraması yapılmış ve elde edilen veriler düzenlenerek taşkın yayılım haritaları oluşturulmuştur. Çalışmada, geleneksel ve yenilikçi taşkın tahmin yöntemlerinin avantaj ve dezavantajları detaylı bir şekilde irdelenmiştir. Yenilikçi yöntemlerden makine öğrenimi yöntemine odaklanılarak, en uygun yöntem seçimi, veri sayısı, doğrulama yöntemi ve taşkın tetikleyici parametrelerin belirlenmesi gibi genelleme problemleri analiz edilmiştir. Ayrıca, geçmişte yaşanan taşkınlara dayanarak gelecekte yaşanması muhtemel taşkınların tahmini ve havzalar arası taşkın öngörüsü gibi konular da kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Makine öğrenimi yöntemleri ile yapılan analizlerde, 2338 havza için toplamda 11690 doğrulama sonucu elde edilmiştir. Bunun yanı sıra, taşkın oluşum nedenleri ve makine öğrenimiyle taşkın alanlarının önceden belirlenmesi gibi konularda literatürdeki yöntemlerin başarı düzeyleri değerlendirilmiştir. Çalışmada, M5P Rule Tree modelinin, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve Frekans Oranı (FR) modellerine kıyasla oldukça başarılı tahminler yaptığı belirlenmiştir. Dokuz farklı makine öğrenimi yöntemiyle yapılan taşkın tahminleri sonucunda, doğru veri seti, parametre seçimi ve uygun doğrulama yöntemi ile en iyi sonuçların elde edilebileceği ortaya konmuştur. Ayrıca, incelenen yöntemlerin, gelecekte hiç verisi bulunmayan havzalar için de etkili ve başarılı tahmin sonuçları sağlayabileceği görülmüştür.Öğe Küresel iklim değişikliğinin akarsuların akış potansiyellerine etkisi; Bingöl Göynük Çayı örneği(İnönü Üniversitesi, 2019) Yükseler, Ufukİklim değişikliği insan kaynaklı veya doğal olaylar neticesinde oluşabilmektedir. Günümüzde yaşanan iklim değişikliğinin büyük oranda insanoğlunun yanlış sanayileşme politikaları neticesinde meydana geldiği düşünülmektedir. Sanayi devrimiyle birlikte fosil yakıt kullanımının artması, dünya nüfusunun artışı ve dolayısıyla ormanların büyük oranda tahribata uğraması gibi etkenlere bağlı olarak karbon yayılımı (emisyonu) ciddi oranda artmıştır. Atmosfere salınan karbon ve diğer bazı gazların miktarının olması gereken değerlerin üzerine çıkması iklim değişikliğinin ana nedenleri arasında sayılmaktadır. İklim değişikliğinin nedenlerini ve sonuçlarını değerlendirmek amacıyla dünyada her yıl düzenli olarak Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) toplantıları düzenlenmektedir. Bu toplantılarda hazırlanan değerlendirme raporları dikkate alındığında, yeryüzündeki pek çok bölgede yağış, rüzgâr, sıcaklık vb. meteorolojik olayların zamansal ve konumsal olarak değiştiği görülmektedir. Bu meteorolojik olaylardaki değişimler, kısıtlı tatlı su kaynaklarından olan akarsuların akış potansiyelini önemli ölçüde etkilemektedir. Özellikle son yıllarda temiz suya olan talebin artması ve buna karşılık su kaynaklarının sınırlı olması, mevcut kaynakların en uygun şekilde kullanılmasını gerektirmiştir. Bu yüzden su kaynaklarının planlanmasında ve projelendirilmesinde hesapların doğru bir şekilde çözüme ulaştırılması gerekmektedir. Bu çözümlere ait planlamaları yaparken, gelecekle alakalı tahmin yöntemleri arasında küresel iklim değişikliği çalışmalarında kullanılan eğilim analizleri önemini artırmaktadır. Bu çalışmada; iklim değişikliğinden etkilendiği düşünülen su kaynaklarından biri olan Bingöl-Göynük Çayı ve Havzası incelenmiştir. Göynük havzanın iklim parametrelerinin, literatürde yaygın olarak kullanılan trend analiz testleri yapılarak doğrudan insan müdahelesinden bağımsız değişimleri değerlendirilmiştir. Ayrıca İklim parametrelerindeki değişimlerin Göynük Çayı akımlarına olan etkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar yorumlanarak literatürde verilen çalışmalar ile karşılaştırılarak yorumlanmıştır. ANAHTAR KELİMELER: İklim Değişikliği, Akarsu Modelleme, Yönelim (Trend) Analizi, Göynük Çayı
