Makteli Hüseyinlerin gelişimi ve maktel kıyaslaması

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.advisorDönmez, Mehmet
dc.contributor.authorUşengül, İrem
dc.date.accessioned2026-02-24T13:02:20Z
dc.date.available2026-02-24T13:02:20Z
dc.date.issued2025
dc.departmentAlevilik Araştırmaları Enstitüsü, Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
dc.description.abstractHer dinin mensuplarının dini yorumlama açısından farklılıkları söz konusu olabilmektedir. Bu farklılıklar kesin görüşlerle sınırlandırıldığında mezhepler ortaya çıkmaktadır. İslam dininin mezhebi olan Alevilik doğuşunu kolektif bellekte yaratılış dönemine kadar alırken tarihi bulgular Aleviliğin doğuşunu İslamiyet öncesi Türk tarihine dayandırmaktadır. Türklerin İslamiyet'le ilk temasları Orta Asya'da Ehli Beyt soyundan gelenlerle ve Ehli Beyt taraftarlarıyla olduğu öne sürülmektedir. Türklerin İslamlaşmasında en etkili olan olaylardan biri de Kerbelâ Vakâsı'dır. Sözlü ve yazılı edebiyatta yüzyıllarca yerini alan Kerbelâ Vakâsı'nın müstakil olarak işlendiği eserlere ''Makteli Hüseyin'' denilmektedir. Bu tez Aleviliğin doğuşunu, İslam tarihinin erken döneminin Kerbela Vakâsı'na kadar olan seyrini, Kerbela Vakâsı'nı ele almakla birlikte olayın edebi yansıması olan Makteli Hüseyin geleneğini ve bu bağlamda Arap edebiyatının, Fars edebiyatının ve Türk edebiyatının maktellerini kıyaslayarak incelemektedir. Çalışmada dört halife dönemine değinilmiş, Hz. Ali'nin hilâfeti ve bu süreçte ortaya çıkan iç karışıklıklar üzerinde durulmuş, İslam dünyasında derin etkiler bırakan Hz. Hüseyin'in Kerbela'da şehadeti ele alınmış, Kerbelâ çerçevesinde maktel yazma geleneği üzerinde durularak maktel incelemesi yapılmıştır. Araştırmanın merkezinde Ebû Mihnef'in Maktelü'l-Hüseyin'i, Hüseyin Vaizi Kaşifi'nin Ravzatü'ş-Şüheda'sı ve Şâdi Meddah'ın Makteli Hüseyin'i bulunmaktadır. Bu eserler farklılıkları ve benzerlikleri yönünden ele alınarak incelenmiş olup mezhepsel eğilimlerine de değinilmiştir. Tez Aleviliğin doğuşunu da geleneksel perspektiften ve tarihi açıdan ele almaktadır. Böylece tez Aleviliğin doğuşundan İslam tarihinin erken dönemine kadar uzanmakta ve Makteli Hüseyin çerçevesinde edebi alana da değinmektedir. Anahtar Kelimeler: Halifelik, Kerbelâ, Makteli Hüseyin, Hz. Hüseyin
dc.description.abstractMembers of every religion may have differences in their interpretation of religion. When these differences are limited to definitive views, sects emerge. While Alevism, a sect of Islam, traces its origins back to the period of creation in the collective memory, historical evidence dates the emergence of Alevism to pre-Islamic Turkish history. It is suggested that the Turks' first contact with Islam occurred in Central Asia with descendants of the Ahl al-Bayt and their supporters. One of the most influential events in the Turks' conversion to Islam was the Battle of Karbala. The individual works that explore the Battle of Karbala, which has a place in oral and written literature for centuries, are called "Makteli Hüseyin." This thesis examines the emergence of Alevism, the course of early Islamic history up to the Battle of Karbala, and the Battle of Karbala itself. It also examines the tradition of Husayn al-Maqtali, a literary reflection of the event, and compares the maktels of Arabic, Persian, and Turkish literature. The study examines the period of the four caliphs, examines the caliphate of Ali and the internal turmoil that arose during this period, and examines the martyrdom of Husayn at Karbala, which profoundly impacted the Islamic world. It also examines the tradition of maktel writing within the context of Karbala. The core of this research focuses on Abu Mikhnaf's Maqtal al-Husayn, Husayn Vaiz-i Kashifi's Rawzat al-Shuhada, and Shadi Meddah's Maqtali Husayn. These works are analyzed with regard to their similarities, differences, and sectarian orientations, thereby shedding light on their respective historical and theological contexts. Furthermore, the thesis investigates the emergence of Alevism from both historical and traditional perspectives. In doing so, it situates the origins of Alevism within the broader framework of early Islamic history, while also highlighting the literary dimension of the Maqtal al-Husayn tradition. Key Words: Caliphate, Karbala, Makteli Hussein, Hazrat Hussei
dc.identifier.endpage112
dc.identifier.startpage1
dc.identifier.urihttps://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=CtwiQkYvArAb95Ufpfs_vksWjlWPZYyr5BOHJMIufFOxVsOTgvF5SYunXNrqMiQT
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/11616/106459
dc.identifier.yoktezid980778
dc.language.isotr
dc.publisherİnönü Üniversitesi
dc.relation.publicationcategoryTez
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_TEZ_20260224
dc.subjectDin
dc.subjectReligion
dc.subjectTürk Dili ve Edebiyatı
dc.titleMakteli Hüseyinlerin gelişimi ve maktel kıyaslaması
dc.title.alternativeThe development of Makteli Hüseyins and maktel comparison
dc.typeMaster Thesis

Dosyalar

Koleksiyon

Alevilik Araştırmaları Enstitüsü Tez Koleksiyonu