Batman ili kına gecesi törenlerinde icra edilen müziğin geçmişten günümüze değişim süreci
| dc.contributor.advisor | Göktaş, Uğur | |
| dc.contributor.author | Turgut, Şevval | |
| dc.date.accessioned | 2026-02-24T13:03:03Z | |
| dc.date.available | 2026-02-24T13:03:03Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.department | Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Müziği Ana Bilim Dalı | |
| dc.description.abstract | Geçmişten günümüze Batman yöresinde gerçekleştirilen kına gecesi törenleri, teknolojik gelişmelerin ve toplumsal dönüşümlerin etkisiyle önemli değişim süreçlerinden geçmiştir. Geleneksel tören anlayışının zamanla dönüşmesiyle birlikte, bu törenlerde yer alan birçok ritüelin ya tamamen ortadan kalktığı ya da biçim değiştirerek varlığını sürdürdüğü gözlemlenmektedir. Bu dönüşüm süreci, özellikle kına gecelerinde icra edilen müzikal gelenekleri derinden etkilemiştir. Geçmişte sözlü kültürün bir parçası olarak kuşaktan kuşağa aktarılan ve yöre halkının kimliğini yansıtan müzikler, günümüzde yerini çoğu zaman popüler müzik türlerine bırakmakta; böylece geleneksel müzik repertuvarı giderek daralmakta ve unutulma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Söz konusu değişim yalnızca müzikal icrayla sınırlı kalmamakta; törenlerin gerçekleştirildiği fiziksel mekânlar, bu törenlerde görev alan icracılar, kullanılan çalgı türleri ve icra edilen eserlerin biçim ve içerikleri de bu süreçten etkilenmektedir. Önceki dönemlerde doğal ortamlar veya köy evleri gibi daha samimi ve geleneksel mekânlarda gerçekleştirilen kına geceleri, günümüzde sıklıkla düğün salonları gibi modern ortamlarda organize edilmektedir. Benzer şekilde, geçmişte yöre halkı tarafından canlı olarak icra edilen müzikler yerini çoğu zaman elektronik altyapıya sahip kayıtlı müziklere bırakmıştır. Geleneksel çalgıların kullanım oranı azalmış, yerlerini daha evrensel ve ticari çalgılar almaya başlamıştır. Bu hızlı ve kapsamlı dönüşüm, Batman yöresine özgü müzikal değerlerin zamanla unutulmasında ve yerel müzik kültürünün erozyona uğramasında belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, geleneksel kına gecesi ritüellerinde meydana gelen dönüşümün çok yönlü olarak ele alınması; değişimin hangi boyutlarda ve ne şekilde gerçekleştiğinin kapsamlı biçimde tespit edilmesi, kültürel mirasın korunması açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu araştırma, Batman yöresindeki kına gecesi törenlerinde zaman içerisinde meydana gelen kültürel ve müzikal dönüşümleri kapsamlı biçimde incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın yöntemsel çerçevesi, öncelikle ilgili literatürün sistematik bir şekilde taranmasıyla oluşturulmuş; bu doğrultuda daha önce yapılmış akademik çalışmalar, arşiv kayıtları ve çeşitli yazılı-görsel kaynaklar incelenmiştir. Literatür taramasının ardından sahaya inilerek alan çalışması gerçekleştirilmiş; kına gecesi törenlerine katılım sağlanmış, gözlemler yapılmış ve törenlerde yer alan unsurlar yerinde incelenmiştir. Ayrıca, alanda yaşayan yerel halk, müzisyenler, tören düzenleyicileri ve yaşlı bireylerle birebir görüşmeler yapılmış; bu görüşmeler nitel veri toplama tekniklerinden biri olan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve kayıt altına alınmıştır. Böylelikle hem yazılı hem de sözlü kaynaklardan elde edilen veriler doğrultusunda çalışmanın içeriği şekillendirilmiştir. Araştırma, betimsel yöntem esas alınarak yürütülmüş olup, nitel araştırma desenine dayalı olarak veriler analiz edilmiştir. Betimsel yaklaşım çerçevesinde elde edilen bulgular, mevcut durumu ortaya koymak ve geçmişle günümüz arasında kıyaslama yapabilmek amacıyla sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, Batman yöresinde kına gecesi törenlerinde geçmişten günümüze meydana gelen değişim ve gelişmeler çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda yalnızca müziksel icralar değil; aynı zamanda müziğe eşlik eden geleneksel çalgıların zaman içindeki kullanımı, törenlerin gerçekleştirildiği mekânların dönüşümü, müzikal icralarda görev alan icracı profillerindeki değişim ile yörede öne çıkan ve kına gecelerinde sıkça seslendirilen müzikal eserlerin repertuvar içerisindeki yeri detaylı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında, Batman yöresine özgü kına gecesi müzik kültürünün hem tarihsel hem de sosyo-kültürel bağlamda nasıl bir dönüşüm geçirdiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Batman, Kına gecesi, Kına gecesi müziği. | |
| dc.description.abstract | From past to present, henna night ceremonies held in the Batman region have undergone significant transformations due to technological advancements and social transformations. As the traditional understanding of ceremonies has evolved over time, many rituals within these ceremonies have either disappeared entirely or survived in modified forms. This transformation has profoundly impacted the musical traditions performed at henna nights. Music, which was once part of oral tradition and reflected the identity of the local people, is now often replaced by popular music genres, leading to a gradual shrinkage of the traditional musical repertoire and the risk of oblivion. This transformation is not limited to musical performance; the physical spaces where ceremonies take place, the performers involved in these ceremonies, the types of instruments used, and the form and content of the works performed are also affected by this process. Henna nights, which used to be held in more intimate and traditional settings such as natural settings or village houses, are now frequently organized in modern settings such as wedding halls. Similarly, the music performed live by local people in the past has often been replaced by recorded music with an electronic infrastructure. The use of traditional instruments has decreased, and they have begun to be replaced by more universal and commercial instruments. This rapid and comprehensive transformation plays a decisive role in the gradual forgetting of the musical values unique to the Batman region and the erosion of local musical culture. In this context, a multifaceted approach to the transformation of traditional henna night rituals, and a comprehensive understanding of the extent and form of change, is crucial for the preservation of cultural heritage. This research was conducted to comprehensively examine the cultural and musical transformations that have occurred over time in henna night ceremonies in the Batman region. The study's methodological framework was primarily established through a systematic review of the relevant literature, which included reviewing previous academic studies, archival records, and various written and visual sources. Following the literature review, fieldwork was conducted, including participation in henna night ceremonies, observations, and on-site examination of elements of the ceremonies. Furthermore, one- on-one interviews were conducted with local residents, musicians, ceremony organizers, and elderly individuals living in the area. These interviews were conducted and recorded using a semi-structured interview form, a qualitative data collection technique. Thus, the content of the study was shaped by data obtained from both written and oral sources. The research was conducted using a descriptive method, and data were analyzed using a qualitative research design. The findings obtained through this descriptive approach were systematically evaluated to reveal the current situation and enable comparisons between the past and the present. The study examines the changes and developments that have occurred in henna night ceremonies in the Batman region from past to present in a multidimensional manner. This includes detailed analyses of not only musical performances but also the use of traditional instruments accompanying the music over time, the transformation of the venues where the ceremonies are held, the changing profiles of the performers involved in musical performances, and the place within the repertoire of prominent musical works frequently performed at henna nights. In light of the data obtained, the transformation of henna night musical culture specific to the Batman region, both historically and socioculturally, is explored. Key Words: Batman, Henna night, Henna night music | |
| dc.identifier.endpage | 86 | |
| dc.identifier.startpage | 1 | |
| dc.identifier.uri | https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=Xau5rw3KuCgEuy-FuJQtsIGzupzE-DPrfsQuH1h1yekI2lUZgy71jwhzT1-irCjm | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/11616/107113 | |
| dc.identifier.yoktezid | 957995 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | İnönü Üniversitesi | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.snmz | KA_TEZ_20260224 | |
| dc.subject | Müzik | |
| dc.subject | Music | |
| dc.title | Batman ili kına gecesi törenlerinde icra edilen müziğin geçmişten günümüze değişim süreci | |
| dc.title.alternative | The evolution of music performed at henna night ceremonies in Batman province from the past to the present | |
| dc.type | Master Thesis |
