Osmanlı mezar taşlarında dinî mimari yapı tasvirleri
Küçük Resim Yok
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
İnönü Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
İslam inancına göre ölüm bir son değil, hayatın başka bir safhası ve dünya hayatının karşılığıdır. Ölümü ve onun hayatın bir parçası olduğu gerçeğini göz önünde tutan Osmanlı kültüründe mezarlar ve mezarlıklar, şehrin dışında değil daha çok evlerin ve camilerin etrafında, şehrin merkezinde yer alırdı. Osmanlılar mezar taşı geleneğinde İslam'ın mesajını ve inceliklerini duyarlılıkla aktarmaya çalışmış; ilk dönemlerde kendinden önceki medeniyetlerin bezeme öğelerini harmanlamış ve ilerleyen yıllarda kendine has bir üslup geliştirmiştir. Sahip oldukları inanç, kültür ve estetik anlayışlarını eserlerine de yansıtmışlardır. Bu eserlerden biri de mezar taşlarıdır. Osmanlı sanat anlayışı, inanç ve estetik değerlerin bir bileşimi olarak farklı zeminlerde hayat bulmuş; halıdan kitaba, çiniden mimariye kadar pek çok alanda bitkisel, geometrik ve mimari motiflerle kendini göstermiştir. Bu süsleme anlayışı, mezar taşlarında da karşılık bulmuş; söz konusu taşlar yalnızca defin bilgisi veren unsurlar olmaktan çıkarak, dönemin kültürel ve sanatsal birikimini yansıtan görsel anlatılara dönüşmüştür. Mezar taşlarına işlenen cami, minare, mihrap, türbe ve kubbe gibi mimari ögeler ise hem inanç dünyasına hem de sembolik temsillere işaret eden önemli detaylar olarak öne çıkmaktadır. Ülkemiz sınırları içerisinde yer alan Osmanlı dönemine ait, dini mimari tasvirler içeren mezar taşları üzerine kapsamlı bir araştırmanın bulunmaması nedeniyle bu çalışmada, söz konusu unsurları barındıran mezar taşları incelenmiştir. Mezarlık, türbe ve hazirelerde gerçekleştirilen alan araştırmaları neticesinde, (baş ve ayak şahidesi dâhil olmak üzere) toplam yüz kırk adet mimari tasvirli mezar taşı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, saha çalışmaları sırasında elde edilen özgün verilerin yanı sıra, literatürde yer alan mevcut kaynaklardan da istifade edilmiştir. Bu çalışmada, daha önce üzerine araştırma yapılmış bölgesel örnekler tekrar ele alınmamış, yalnızca özgün ve daha önce incelenmemiş veriler değerlendirilmiştir. Çalışmamızda öncelikle tespiti yapılan mezar taşlarının detaylı fotoğraf çekimleri yapılmış, kitabeleri okunarak katalog bölümü oluşturulmuştur. Mezar taşları dini mimari yapı tasvirleri unsurlarına göre sınıflandırılarak değerlendirmeye gidilmiştir. Yapıldıkları dönemin mimari anlayışını yansıtan dini mimari tasvirli mezar taşları varlıklarını günümüze kadar ulaştırmışlardır. Bu mezar taşlarının çeşitli yönleriyle ele alınıp incelenmesiyle hem bu değerli tarihi varlıkların kayıt altına alınması hem de bu konuda yeni araştırmalara ışık tutacak bir kaynak hazırlanması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: İslam Sanatı, Osmanlı Dönemi, Mezar Taşı, Dini Mimari Yapı, Minare, Mihrap.
According to Islamic belief, death is not the end, but another phase of life and the equivalent of worldly life. In Ottoman culture, which prioritized death and its integral role in life, graves and cemeteries were located not outside the city but rather in the city center, around houses and mosques. The Ottomans sensitively sought to convey the message and subtleties of Islam through the tombstone tradition. In the early stages, they blended decorative elements from previous civilizations and, in later years, developed their own unique style. They reflected their faith, culture, and aesthetics in their works. Tombstones are one such example. The Ottoman artistic approach, a combination of faith and aesthetic values, found its way into diverse mediums, manifesting itself in botanical, geometric, and architectural motifs in a wide range of areas, from carpets and books to tiles and architecture. This decorative approach was also reflected in tombstones; these stones ceased to be mere elements conveying funerary information and evolved into visual narratives reflecting the cultural and artistic heritage of the period. Architectural elements such as mosques, minarets, mihrabs, tombs, and domes carved into tombstones stand out as important details that allude to both the world of faith and symbolic representations. Due to the lack of comprehensive research on tombstones featuring religious architectural depictions from the Ottoman period within our country, this study examined tombstones featuring these elements. Field surveys conducted in cemeteries, tombs, and graveyards revealed a total of one hundred and forty tombstones with architectural depictions (including head and footstones). In this context, in addition to the original data obtained during fieldwork, existing sources in the literature were also utilized. This study did not revisit previously researched regional examples; only original and previously unexamined data was evaluated. In our study, detailed photographs were taken of the identified tombstones, and a catalog section was created by reading their inscriptions. The tombstones were classified and evaluated according to their religious architectural elements. Tombstones with religious architectural depictions, reflecting the architectural understanding of their period, have survived to the present day. By examining these tombstones from various perspectives, we aim to both record these valuable historical assets and create a resource that will shed light on new research on the subject. Keywords: Islamic Art, Ottoman Period, Tombstone, Religious Architectural Structure, Minaret, Mihrab.
According to Islamic belief, death is not the end, but another phase of life and the equivalent of worldly life. In Ottoman culture, which prioritized death and its integral role in life, graves and cemeteries were located not outside the city but rather in the city center, around houses and mosques. The Ottomans sensitively sought to convey the message and subtleties of Islam through the tombstone tradition. In the early stages, they blended decorative elements from previous civilizations and, in later years, developed their own unique style. They reflected their faith, culture, and aesthetics in their works. Tombstones are one such example. The Ottoman artistic approach, a combination of faith and aesthetic values, found its way into diverse mediums, manifesting itself in botanical, geometric, and architectural motifs in a wide range of areas, from carpets and books to tiles and architecture. This decorative approach was also reflected in tombstones; these stones ceased to be mere elements conveying funerary information and evolved into visual narratives reflecting the cultural and artistic heritage of the period. Architectural elements such as mosques, minarets, mihrabs, tombs, and domes carved into tombstones stand out as important details that allude to both the world of faith and symbolic representations. Due to the lack of comprehensive research on tombstones featuring religious architectural depictions from the Ottoman period within our country, this study examined tombstones featuring these elements. Field surveys conducted in cemeteries, tombs, and graveyards revealed a total of one hundred and forty tombstones with architectural depictions (including head and footstones). In this context, in addition to the original data obtained during fieldwork, existing sources in the literature were also utilized. This study did not revisit previously researched regional examples; only original and previously unexamined data was evaluated. In our study, detailed photographs were taken of the identified tombstones, and a catalog section was created by reading their inscriptions. The tombstones were classified and evaluated according to their religious architectural elements. Tombstones with religious architectural depictions, reflecting the architectural understanding of their period, have survived to the present day. By examining these tombstones from various perspectives, we aim to both record these valuable historical assets and create a resource that will shed light on new research on the subject. Keywords: Islamic Art, Ottoman Period, Tombstone, Religious Architectural Structure, Minaret, Mihrab.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Din, Religion
