Rusların Hazar Ötesi Türkmen topraklarını işgali
Küçük Resim Yok
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
İnönü Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Rusların, Kafkasya ve Hazarötesi Türkistan'da yayılma/genişleme politikalarının tarihî dönüm noktaları bulunmaktadır. Tarihî süreçte bu dönüm noktalarının birincisi, Rusya'nın Altın Ordu Devleti'nden bağımsızlığını kazanarak III. İvan (1440-1505) döneminde Moskova Knezliği etrafında birliğini tamamladıktan sonra IV. İvan'ın (1530-1584) Rus Çarlığı'nı kurma siyaseti hedefinde Altın Orda topraklarında ortaya çıkan hanlıklar üzerinde nüfuz kurmak politikasını uygulamaya koymak için harekete geçmiştir. Kazan ve Astrahan'ı işgal edilmesiyle başlayan Kafkasya'daki yayılmacılık, Çar I. Petro ve II. Katerina dönemlerinde sistematik hale getirilen Çarlık siyaseti olmuştur. Gülistan Antlaşması (12 Ekim 1813) ve Türkmençay Antlaşması (10 Şubat 1828) gibi önemli anlaşmalarla süreç yayılma/genişleme doğrultusunda devam etmiştir. Rusya'nın Kafkasya'daki etkisi, özellikle Gürcistan'ın işgali ve Azerbaycan üzerindeki politikalarıyla daha anlaşılır hale gelmiştir. 1828-1878 arasında Rusya'nın yayılma siyaseti Türkistan'a yönelmiştir. Türkistan Hanlıklarının işgali süreci sadece yeni topraklar işgal etmekten öte ekonomik, askerî ve stratejik taraflarıyla önemli özellikler arz etmektedir. Hokand, Buhara ve Hive Hanlıklarının işgali, Türkmenlerin direnişi ve Rusya'nın bölgedeki ticari faaliyetleri bu önemli özelliklerin anlaşılması bakımından önemlidir. Ayrıca, bu dönemde büyük güçler (İngiltere, Rusya ve İran) arasındaki rekabet, Türkistan'da süregelen mücadelelere ve "The Great Game/Büyük Oyun" çerçevesinde de başlıca önem arz etmektedir. Türkmenlerin topraklarının 1878-1881 arasında Rusya tarafından işgali süreci; Birinci ve İkinci Göktepe savaşları, Türkmen halkının direnişi ve bu direnişin çöküşü, Merv'in düşmesiyle tamamlanan işgal, Rusya'nın Türkistan'daki hâkimiyetini sağlamlaştırmıştır. Rusya'nın tarihî yayılma/genişleme sürecinde yerel ve bölgede yaşayan toplumların siyasî, ekonomik ve kültürel hayatları üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Anahtar Kelimeler: Rusya, Kafkafya, Türkistan, Türkmen, Büyük Oyun, Göktepe
The expansion policies of the Russians in the Caucasus and Trans-Caspian Turkestan have several historical turning points. The first of these occurred after Russia gained independence from the Golden Horde during the reign of Ivan III (1440–1505), when the Grand Duchy of Moscow consolidated its unity. His successor, Ivan IV (1530–1584), with the aim of establishing the Russian Tsardom, set out to assert influence over the khanates that emerged on the former territories of the Golden Horde. The conquest of Kazan and Astrakhan marked the beginning of Russian expansion in the Caucasus, which under Tsar Peter I and Catherine II became a systematic imperial policy. With treaties such as the Treaty of Gulistan (October 12, 1813) and the Treaty of Turkmenchay (February 10, 1828), this process continued in the direction of expansion. Russia's influence in the Caucasus became clearer through the occupation of Georgia and its policies toward Azerbaijan. Between 1828 and 1878, Russia's expansionist policy shifted toward Turkestan. The conquest of the Turkestan Khanates was not merely about seizing new lands but also carried significant economic, military, and strategic dimensions. The occupations of the Khanates of Kokand, Bukhara, and Khiva, the Turkmen resistance, and Russia's commercial activities in the region are crucial for understanding these features. Moreover, the rivalry among the great powers (Britain, Russia, and Iran) during this period played a central role in the ongoing struggles in Turkestan, also holding great importance within the framework of the "Great Game." The conquest of Turkmen lands by Russia between 1878 and 1881 through the First and Second Battles of Goktepe, the resistance and eventual collapse of the Turkmen people, and the fall of Merv completed the occupation and consolidated Russia's dominance in Turkestan. In the course of Russia's historical expansion, deep and lasting impacts were left on the political, economic, and cultural life of the local and regional communities. Keywords: Russia, Caucasus, Turkestan, Turkmen, Great Game, Goktepe
The expansion policies of the Russians in the Caucasus and Trans-Caspian Turkestan have several historical turning points. The first of these occurred after Russia gained independence from the Golden Horde during the reign of Ivan III (1440–1505), when the Grand Duchy of Moscow consolidated its unity. His successor, Ivan IV (1530–1584), with the aim of establishing the Russian Tsardom, set out to assert influence over the khanates that emerged on the former territories of the Golden Horde. The conquest of Kazan and Astrakhan marked the beginning of Russian expansion in the Caucasus, which under Tsar Peter I and Catherine II became a systematic imperial policy. With treaties such as the Treaty of Gulistan (October 12, 1813) and the Treaty of Turkmenchay (February 10, 1828), this process continued in the direction of expansion. Russia's influence in the Caucasus became clearer through the occupation of Georgia and its policies toward Azerbaijan. Between 1828 and 1878, Russia's expansionist policy shifted toward Turkestan. The conquest of the Turkestan Khanates was not merely about seizing new lands but also carried significant economic, military, and strategic dimensions. The occupations of the Khanates of Kokand, Bukhara, and Khiva, the Turkmen resistance, and Russia's commercial activities in the region are crucial for understanding these features. Moreover, the rivalry among the great powers (Britain, Russia, and Iran) during this period played a central role in the ongoing struggles in Turkestan, also holding great importance within the framework of the "Great Game." The conquest of Turkmen lands by Russia between 1878 and 1881 through the First and Second Battles of Goktepe, the resistance and eventual collapse of the Turkmen people, and the fall of Merv completed the occupation and consolidated Russia's dominance in Turkestan. In the course of Russia's historical expansion, deep and lasting impacts were left on the political, economic, and cultural life of the local and regional communities. Keywords: Russia, Caucasus, Turkestan, Turkmen, Great Game, Goktepe
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Tarih, History
