Şanlıurfa ilindeki neolitik yerleşimlerin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile mekânsal analizi
Küçük Resim Yok
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
İnönü Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Şanlıurfa ili, genel olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Orta Fırat Bölümü'nde bulunmaktadır. Araştırma sahası ise, Şanlıurfa ili sınırları içerisinde yer almaktadır ve doğuda Tek Tek Platosu, batıda Fatik Platosu, kuzeyde Urfa- Bozova Platosu, güneyde ise Harran Ovası ile çevrilidir. Bu çalışma alanı Neolitik Çağ araştırmaları için oldukça önemli olan "Taş Tepeler" adı verilen 12 arkeolojik yerleşmeyi içermektedir. Taş tepeler adı verilen arkeolojik yerleşmelere göre belirlenen çalışma sahasında bulunan jeomorfolojik yapıların oluşumunu, gelişimini ve bunlara etki eden süreçleri ele almak çalışmanın temel amacıdır. Bu çerçevede, yüksek lisans tezi kapsamında ele alınan çalışma alanının yapısının oluşumunu etkileyen içsel ve dışsal faktörler jeomorfoloji ilke ve prensiplerine uygun bir şekilde ele alınmıştır. İlk olarak, çalışma sahasının doğal ortam özelliklerine değinilerek, daha sonrasında jeolojik, jeomorfolojik, hidrografya ve iklim özellikleri üzerinde ayrıntılı şekilde durulmuştur. Coğrafi araştırma yöntem ve teknikleri kullanılarak Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yardımıyla farklı yöntemler ve tekniklerle çeşitli haritalar üretilmiştir. Çalışmanın diğer bölümünde ise, topografya özellikleri ve arkeolojik yerleşimler arasındaki ilişki belirlenmiştir. Araştırmanın diğer bölümünü oluşturan bu kısımda ise CBS teknikleri arkeolojiyle bütünleşmiş bir şekilde kullanılarak 12 arkeolojik yerleşme alanı mekânsal analiz çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu amaçla, çalışma sahasının topografya özelliklerini belirlemek amacıyla; yükselti, eğim, bakı vb. analizler yapılarak yerleşimcilerin bu alanı seçme sebeplerinin fiziki çevreyle olan ilişkisi ortaya konulmuştur. Son olarak, bu çalışma yapılırken Neolitik Çağ araştırmaları için oldukça önemli olan ve son yıllarda özellikle uluslararası anlamda araştırmacılar arasında popüler olan 12 arkeolojik yerleşme alanının ileriki dönemlerde yapılacak olan çalışmalar için doğal ortamını tanımlamak amacıyla bir kaynak niteliğinde olması temel motivasyon kaynağı olmuştur. Anahtar Kelimeler: Şanlıurfa, Jeomorfoloji, Arkeoloji, CBS, Neolitik
The province of Şanlıurfa is generally situated in the Middle Euphrates section of the Southeastern Anatolia Region. The research area is located within the boundaries of Şanlıurfa province, surrounded by the Tek Tek Plateau to the east, Fatik Plateau to the west, Urfa-Bozova Plateau to the north, and Harran Plain to the south. This study area encompasses 12 archaeological settlements known as 'Taş Tepeler' (Stone Mounds), which are highly significant for Neolithic Age research. The primary aim of the study is to examine the formation, development, and processes influencing the geomorphological structures within the designated area based on the archaeological sites known as Taş Tepeler. Within the scope of this master's thesis, internal and external factors influencing the formation of the study area's structure have been addressed in accordance with principles and concepts of geomorphology. Initially, the natural environmental characteristics of the study area were discussed, followed by detailed examinations of geological, geomorphological, hydrography, and climate features. Various maps were produced using Geographic Information System (GIS) with different methods and techniques, employing geographic research methods and techniques. In another section of the study, the relationship between topographical features and archaeological settlements was identified. This part, constituting another segment of the research, evaluates the 12 archaeological settlement areas within a spatial analysis framework using GIS techniques integrated with archaeology. For this purpose, elevation, slope, aspect, and similar analyses were conducted to determine the topographic characteristics of the study area, and the relationship between the physical environment and the settlers' choice of this area was revealed. Finally, the motivation behind this study was to serve as a foundational resource for defining the natural environment of the 12 archaeological sites, which are significantly important for Neolithic Age research and have gained popularity among international researchers in recent years, aiming to aid future studies. Keywords: Şanlıurfa, Geomorphology, Archaeology, GIS, Neololitic
The province of Şanlıurfa is generally situated in the Middle Euphrates section of the Southeastern Anatolia Region. The research area is located within the boundaries of Şanlıurfa province, surrounded by the Tek Tek Plateau to the east, Fatik Plateau to the west, Urfa-Bozova Plateau to the north, and Harran Plain to the south. This study area encompasses 12 archaeological settlements known as 'Taş Tepeler' (Stone Mounds), which are highly significant for Neolithic Age research. The primary aim of the study is to examine the formation, development, and processes influencing the geomorphological structures within the designated area based on the archaeological sites known as Taş Tepeler. Within the scope of this master's thesis, internal and external factors influencing the formation of the study area's structure have been addressed in accordance with principles and concepts of geomorphology. Initially, the natural environmental characteristics of the study area were discussed, followed by detailed examinations of geological, geomorphological, hydrography, and climate features. Various maps were produced using Geographic Information System (GIS) with different methods and techniques, employing geographic research methods and techniques. In another section of the study, the relationship between topographical features and archaeological settlements was identified. This part, constituting another segment of the research, evaluates the 12 archaeological settlement areas within a spatial analysis framework using GIS techniques integrated with archaeology. For this purpose, elevation, slope, aspect, and similar analyses were conducted to determine the topographic characteristics of the study area, and the relationship between the physical environment and the settlers' choice of this area was revealed. Finally, the motivation behind this study was to serve as a foundational resource for defining the natural environment of the 12 archaeological sites, which are significantly important for Neolithic Age research and have gained popularity among international researchers in recent years, aiming to aid future studies. Keywords: Şanlıurfa, Geomorphology, Archaeology, GIS, Neololitic
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Coğrafya, Geography
