Su dağıtım sistemlerinde sürdürülebilir su yönetimi için çoklu ölçütlü karar verme ile idari kayıp bileşenlerinin değerlendirilmesi

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.advisorFırat, Mahmut
dc.contributor.advisorBozkurt, Cansu
dc.contributor.authorAcar, Furkan
dc.date.accessioned2026-02-24T13:02:17Z
dc.date.available2026-02-24T13:02:17Z
dc.date.issued2025
dc.departmentFen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
dc.description.abstractSu kaynaklarının verimli kullanılmasında su kayıplarının önlenmesi oldukça kritik rol oynamaktadır. Abone sayaç hatalarından kaynaklanan kayıplar ve yasadışı kullanımları içeren idari kayıpların etkin yönetimi su ve finansal verimliliğin sağlanmasına ciddi katkı sunmaktadır. İdari kayıpların fazla olduğu sistemlerde aşırı su kullanımı ortaya çıkmaktadır. Ayrıca idari kayıp oranının artmasına bağlı olarak idarelerin doğrudan gelir kaybı da artmaktadır. Bu çalışmada, kentsel su temin ve dağıtım sistemlerinde idari kayıp ve faturalandırılmamış yasal kullanımların yönetim bileşenlerinin önceliklendirilmesi ve bu bileşenlerin etkin ve sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi için bir çerçeve sunulması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında ilk olarak iyileştirilmesi gereken bileşenlerin değerlendirilebilmesi için ekonomik, idari/yönetim, sosyo-ekonomik, çevresel ve sosyal kategorilerde kriterler belirlenmiştir. Bileşenlerin karar kriterleri üzerindeki önem derecelerinin belirlenmesinde Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve Analitik Ağ Süreci (ANP) yöntemleri ayrı ayrı uygulanmıştır. Daha sonra AHP ve ANP ile ağırlıklandırılmış karar matrislerine TOPSIS (İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Tercih Sıralaması Tekniği) yöntemi uygulanmış ve bileşenlerin su kayıpları üzerindeki etkilerine göre sıralaması elde edilmiştir. Ayrıca Bayes ağları kullanılarak bileşenlerin İdari kayıplar üzerindeki olasılıksal analizleri gerçekleştirilmiştir. Son aşamada bulanık mantık teorisi ile bileşenlerin maliyet, su-enerji-gelir kaybı, sosyal etki açısından oluşturabilecekleri risk potansiyelleri hesaplanarak risk sınıflandırması gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, su temin dağıtım sistemlerinde idari kayıpları en aza indirmek, su ve finansal verimliliği sağlamak, gelir kaybına neden olan faktörleri en aza indirmek için önemli veriler sunmuştur. Kriter ağırlıklandırma yöntem sonuçları idari kayıp bileşenlerinin suyun korunması, verimlilik, işletme maliyeti, ödeyebilirlik ve gelir artırımı kriterleri üzerinde büyük etkisi olduğunu göstermektedir. Olasılıksal analiz ve risk değerlendirmeleri ile idari su kayıp bileşenlerinin maliyet, su-enerji-gelir kaybı ve sosyal etki açısından etkileri incelendiğinde ana bileşenlerde veri ölçüm ve yönetimi ile sayaç yönetimi, alt bileşenlerde ise sistem giriş debisinin düzenli ölçülmemesi veya hatalı ölçülmesi ile ortalama sayaç yaşının yüksek olması bileşenlerinin yüksek öneme sahip olduğu tespit edilmiştir. Olasılığa dayalı risk değerlendirme modelinde ise bileşenlerin gerçekleşme olasılıkları (P), yatırım, işletme, bakım ve rehabilitasyon maliyetleri (C), su, enerji ve gelir kaybı (L) ve sosyal etki (S) kategorilerinde incelenmesi ile risklerin sistematik olarak değerlendirilebilmesi ve etkilerinin tahmin edilebilmesi amaçlanmıştır. Sonuçlar veri ölçüm ve yönetimi ana başlığının idari kayıp oluşma olasılığını 89.78 düzeyinde etkilediğini, alt bileşenlerde ise tahakkuk ve faturalama sisteminin yetersiz olması, kaçak kullanımdan kaynaklı kayıpların fazla olması ve yasal faturalandırılmamış ve ölçülmemiş kullanımların fazla olması bileşenlerinin yüksek etki düzeyinde olduğunu göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, kentsel su yönetiminde idari kayıpların yönetimi için uygulanabilir stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayacak nitelikte olup, su yönetimi alanında karar vericilere yol gösterici olacaktır.
dc.description.abstractPreventing water losses plays a critical role in the efficient use of water resources. Effective management of administrative losses, including losses caused by subscriber meter errors and illegal uses, makes a significant contribution to ensuring water and financial efficiency. Excessive water use occurs in systems with high administrative losses. In addition, direct revenue losses of administrations increase due to the increase in the administrative loss rate. This study aims to prioritize the management components of administrative losses and unbilled legal uses in urban water supply and distribution systems and to provide a framework for the effective and sustainable management of these components. Within the scope of the study, criteria were first determined in economic, administrative/management, socio-economic, environmental and social categories in order to evaluate the components that need to be improved. Analytical Hierarchy Process (AHP) and Analytical Network Process (ANP) methods were applied separately in determining the importance levels of the components on the decision criteria. Then, TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) method was applied to the decision matrices weighted with AHP and ANP and the ranking of the components according to their effects on water losses was obtained. In addition, probabilistic analyses of the components on administrative losses were performed using Bayesian networks. In the last stage, risk classification was carried out by calculating the risk potentials of the components in terms of cost, water-energy-income loss, and social impact with the Fuzzy Logic Theory. These analyses provided important data to minimize administrative losses in water supply distribution systems, to ensure water and financial efficiency, and to minimize the factors causing income loss. The results of the criteria weighting method show that administrative loss components have a great impact on the criteria of water protection, efficiency, operating cost, solvency and income increase. When the effects of administrative water loss components in terms of cost, water-energy-income loss and social impact are examined with probabilistic analysis and risk assessments, it is determined that data measurement and management and meter management are of high importance in the main components, and irregular or incorrect measurement of system inlet flow and high average meter age are of high importance in the sub-components. In the probability-based risk assessment model, the components are examined in the categories of probability of occurrence (P), investment, operating, maintenance and rehabilitation costs (C), water, energy and income loss (L) and social impact (S), and the aim is to systematically evaluate the risks and estimate their effects. The results indicated that the main heading of data measurement and management affected the probability of administrative loss at a level of 89.78, and that the components of the inadequacy of the accrual and billing system, the high level of losses due to illegal use, and the high level of unmeasured uses that were not legally billed had a high level of impact. The results of the study will contribute to the development of applicable strategies for apparent loss management in urban water management and will guide decision-makers in the field of water management.
dc.identifier.endpage138
dc.identifier.startpage1
dc.identifier.urihttps://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=Xau5rw3KuCgEuy-FuJQtsBgeeLXJTl3UXr8ahfxByolM1VeNq568oR1WWcNxfB5d
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/11616/106401
dc.identifier.yoktezid957548
dc.language.isotr
dc.publisherİnönü Üniversitesi
dc.relation.publicationcategoryTez
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_TEZ_20260224
dc.subjectİnşaat Mühendisliği
dc.subjectCivil Engineering
dc.titleSu dağıtım sistemlerinde sürdürülebilir su yönetimi için çoklu ölçütlü karar verme ile idari kayıp bileşenlerinin değerlendirilmesi
dc.title.alternativeEvaluation of aparent loss components in water distribution systems with multiple criteria decision making for sustainable water management
dc.typeMaster Thesis

Dosyalar

Koleksiyon

Fen Bilimleri Enstitüsü Tez Koleksiyonu