Hicri 13. yüzyılda vaaz şiiri ve Muhammed Mehdî es-Sayyâdî er-Ravvâs'ın Mişkâtu'l-Yakîn ve Mehaccetu'l-Muttakîn Divanı
| dc.contributor.advisor | Türkmen, Sabri | |
| dc.contributor.author | Rihawi, Feras | |
| dc.date.accessioned | 2026-02-24T13:02:59Z | |
| dc.date.available | 2026-02-24T13:02:59Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.department | Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı | |
| dc.description.abstract | Bu tez, hicrî 13. yüzyılda ortaya çıkan vaaz şiirini ele almakta ve özellikle Muhammed Mehdî es-Sayyâdî er-Râvvâs'ın Mişkâtü'l-Yakîn ve Mehaccetü'l-Muttakîn adlı divanı çerçevesinde kapsamlı bir inceleme sunmaktadır. Muhammed Mehdî es-Sayyâdî er-Râvvâs (1814–1879), Halep merkezli bir mutasavvıf şair olup irşadî, ahlâkî ve tasavvufî yönü güçlü didaktik şiirleriyle tanınan bir isimdir. Çalışmanın amacı, bu dönemdeki edebî üretimin genellikle zayıf ve kısır olduğu yönündeki kanaati sorgulamak ve vaaz şiirinin bu yüzyıldaki canlılığını, işlevini ve edebî değerini ortaya koymaktır. Araştırma konusunun önemi, hem Arap edebiyatında ihmal edilmiş bir alan olan vaaz şiirinin yeniden değerlendirilmesine katkı sağlaması, hem de Râvvâs'ın edebî mirasının ilmî bir çerçevede tespit edilmesine imkân tanımasıdır. Araştırmanın temel problemi, vaaz şiirinin 13. yüzyıldaki nitelikleri, konu alanları ve işlevlerinin neler olduğu, Râvvâs'ın divanındaki yansımalarının hangi yönleriyle öne çıktığı ve diğer şairlerle mukayesede ne tür bir farklılık arz ettiğidir. Bu kapsamda tarihsel yöntem, edebî çözümleme, analitik yaklaşım ve mukayeseli değerlendirme birlikte kullanılmış; incelemede tematik yapı, dil ve üslup özellikleri, tasavvufî semboller, vaazî işlev, estetik unsurlar ve şairin manevi duyarlılığını yansıtan değerler gibi ölçütler dikkate alınmıştır. Bu çerçevede tarihsel, edebî, analitik ve mukayeseli yöntemler kullanılmış; nitel bir araştırma yürütülerek hem içerik hem de estetik boyut üzerinde durulmuştur. Tez, giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında 13. yüzyılın siyasî ve edebî şartları ele alınmış, vaaz kavramı ile onun davet, irşad ve nasihat ile ilişkisi incelenmiş, ayrıca öne çıkan şairler kısaca tanıtılmıştır. Birinci bölümde, bu yüzyıldaki vaaz şiirinin genel özellikleri ve temel temaları ortaya konulmuştur. İkinci bölümde, Râvvâs'ın şiiri ile çağdaş vaaz şairlerinin şiirleri arasında edebî bir mukayese yapılmış, dua, münâcât, tefekkür, ahlâkî ve toplumsal vaaz gibi müşterek konular analiz edilmiş, ayrıca bu şairleri birleştiren sanatsal özellikler değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise Râvvâs'ın hayatı, şahsiyeti ve eserleri üzerinde durduktan sonra divanının ayrıntılı tahliline geçilmiş, özellikle doğrudan vaaz temaları olan hatırlatma, kalp yumuşatma, dinî ve dünyevî nasihat, korkutma ve sakındırma unsurları incelenmiştir. Bu inceleme, Râvvâs'ın şiirinde tasavvufî samimiyetin, ihlâsın ve derin bir imanî duyarlılığın hâkim olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, 13. yüzyılda vaaz şiirinin sadece doğrudan vaaz verici metinlerden ibaret olmayıp aynı zamanda ahlâkî, dinî ve toplumsal boyutları birleştiren bir terbiye ve irşad projesi olduğunu ortaya koymuştur. Râvvâs'ın dili, hem tasavvufî bir derinliği hem de gönülden gelen bir samimiyeti yansıtırken; dönemin diğer şairleri ise aynı dinî ve sosyal ihtiyaçlara farklı üsluplarla seslenmişlerdir. Böylece tez, söz konusu yüzyılın yeniden değerlendirilmesine katkıda bulunmakta, Arap edebiyatında vaaz şiirinin önemini vurgulamakta ve ileride yapılacak araştırmalar için yeni ufuklar açmaktadır. | |
| dc.description.abstract | This dissertation examines the genre of vaaz poetry (admonitory and didactic verse) that emerged in the thirteenth Hijrî century, presenting a comprehensive analysis particularly within the framework of the Diwans Mişkâtü'l-Yakîn and Mehaccetü'l-Muttakîn by Muhammad Mahdî el-Sayyâdî el-Râvvâs. Muhammad Mahdî el-Sayyâdî el-Râvvâs (1814–1879) was a Halab-based Sufi poet known for his didactic compositions characterized by strong admonitory, ethical, and mystical dimensions. The aim of the study is to question the common assumption that literary production during this period was weak and unproductive, and to demonstrate the vitality, function, and literary value of vaaz poetry in this century through the example of Râvvâs's works. The significance of the research lies in its contribution to reevaluating an often-neglected field in Arabic literature—vaaz poetry—and in its attempt to identify and document Râvvâs's literary legacy within an academic framework. The main research problem of the study concerns the characteristics, thematic fields, and functions of vaaz poetry in the thirteenth century, the aspects through which these features appear in Râvvâs's Diwan, and the nature of the distinctions that emerge in comparison with other poets of the same period. Within this scope, historical methodology, literary analysis, analytical approaches, and comparative evaluation were employed together. The study also takes into account evaluative criteria such as thematic structure, linguistic and stylistic features, Sufi symbols, admonitory function, aesthetic elements, and values reflecting the poet's spiritual sensibility. A qualitative analysis was conducted to address both the content and aesthetic dimensions of the material. The dissertation consists of an introduction and three main chapters. The introduction discusses the political and literary conditions of the thirteenth century, defines the concept of vaaz, and examines its relationship with da'wah, guidance, and admonition, while also providing brief introductions to prominent poets of the era. The first chapter presents the general features and principal themes of vaaz poetry in this period. The second chapter offers a literary comparison between the poetry of Râvvâs and that of contemporary admonitory poets, analyzing common themes such as supplication, invocation, contemplation, and ethical and social admonition, as well as evaluating the artistic features shared among these poets. The third chapter provides an account of Râvvâs's life, personality, and works, followed by a detailed analysis of his Diwan, focusing especially on direct vaaz themes such as reminding, softening the heart, religious and worldly counsel, warning, and admonishment. This analysis demonstrates that Râvvâs's poetry is characterized by Sufi sincerity, spiritual purity, and deep faith-based sensitivity. In conclusion, the study shows that vaaz poetry in the thirteenth century was not limited to directly admonitory texts, but rather constituted a comprehensive project of moral, religious, and social guidance. While Râvvâs's language reflects both Sufi depth and heartfelt sincerity, other poets of the period addressed similar religious and social needs through different stylistic approaches. Thus, the dissertation contributes to the reassessment of this century, highlights the significance of vaaz poetry in Arabic literature, and opens new horizons for future research. | |
| dc.identifier.endpage | 277 | |
| dc.identifier.startpage | 1 | |
| dc.identifier.uri | https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=CtwiQkYvArAb95Ufpfs_vudfSf16aGtyvcL6tg9T-crQzgKFYA8PmCVJZD75PoH6 | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/11616/107070 | |
| dc.identifier.yoktezid | 982829 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | İnönü Üniversitesi | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.snmz | KA_TEZ_20260224 | |
| dc.subject | Dilbilim | |
| dc.subject | Linguistics | |
| dc.subject | Doğu Dilleri ve Edebiyatı | |
| dc.title | Hicri 13. yüzyılda vaaz şiiri ve Muhammed Mehdî es-Sayyâdî er-Ravvâs'ın Mişkâtu'l-Yakîn ve Mehaccetu'l-Muttakîn Divanı | |
| dc.title.alternative | Admonitory poetry in the 13th Hijri century and Mu?ammad Mahdi al-Sayyadi al-Rawwas's Mishkat al-Yaqin and Mahajjat al-Muttaqin Divan | |
| dc.type | Doctoral Thesis |
