Haris el-Muhâsibî'de Tanrı insan ilişkisi
Küçük Resim Yok
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
İnönü Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
İnsan ile Tanrı arasındaki ilişki, tarih boyunca düşünce dünyasının en temel meselelerinden biri olmuştur. Bu çalışmada, İslâm düşüncesinin önemli isimlerinden Haris el-Muhâsibî'nin (ö. 243/857) Tanrı–insan ilişkisine dair görüşleri, akıl, kalp ve nefis kavramları çerçevesinde felsefî ve tasavvufî bir bakış açısıyla incelenmektedir. Muhâsibî'nin Kur'ân merkezli yaklaşımı, psikolojik derinliği ve ahlâkî sorumluluğa verdiği önem, onun düşüncesini yalnızca dönemine özgü değil, aynı zamanda evrensel düzeyde dikkate değer kılmaktadır.Tez üç ana bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, Muhâsibî'nin yaşadığı dönemin tarihî, kültürel ve entelektüel arka planı ele alınmış; dönemin kelâmî ve tasavvufî problemleri bağlamında onun düşünsel yönelimi değerlendirilmiştir.İkinci bölümde, akıl, kalp ve nefis kavramları merkeze alınarak Muhâsibî'nin insan anlayışı ayrıntılı biçimde incelenmiş; bu kavramların Tanrı–insan ilişkisine nasıl temel oluşturduğu tartışılmıştır.Üçüncü bölümde ise bu üçlü yapının metafizik bütünlüğü, özellikle marifetullah ve ahlâkî sorumluluk bağlamında ele alınmış; Batı düşüncesiyle karşılaştırmalı bir analiz yapılmıştır.Bu çalışma, Muhâsibî'nin insanı çok katmanlı bir varlık olarak ele almasının, onun Tanrı ile kurduğu ilişkiye nasıl yön verdiğini ortaya koymaktadır. Aklın muhasebesi, kalbin arınması ve nefsin terbiyesi gibi unsurlar yalnızca bireysel bir arınmanın değil, aynı zamanda ilahî hakikate yönelen bir bilme ve olma sürecinin temel taşlarıdır.
The relationship between human beings and God has been one of the most fundamental issues throughout the history of thought. This study examines the views of Haris al-Muhâsibî (d. 243/857)—one of the prominent figures of Islamic intellectual history—on the relationship between God and humanity through the concepts of reason, heart, and soul, from both philosophical and mystical perspectives. His Qur'an-centered approach, psychological depth, and emphasis on moral responsibility make his thought significant not only for his own period but also for universal philosophical inquiry.The thesis consists of three main chapters: The first chapter discusses the historical, cultural, and intellectual context of Muhâsibî's era, focusing on his orientation within theological and mystical debates.The second chapter analyzes in detail the concepts of reason, heart, and soul, and how these notions form the foundation of the God–human relationship.The third chapter evaluates the metaphysical unity of this triadic structure, with special emphasis on marifetullah (knowledge of God) and moral responsibility, and offers comparative insights with Western philosophy.This study demonstrates how Muhâsibî's conception of the human being as a multi-layered entity shaped his understanding of the relationship with God. Core elements such as the reckoning of the intellect, the purification of the heart, and the discipline of the self constitute not only a path of individual refinement but also a process of knowing and becoming directed toward divine truth.
The relationship between human beings and God has been one of the most fundamental issues throughout the history of thought. This study examines the views of Haris al-Muhâsibî (d. 243/857)—one of the prominent figures of Islamic intellectual history—on the relationship between God and humanity through the concepts of reason, heart, and soul, from both philosophical and mystical perspectives. His Qur'an-centered approach, psychological depth, and emphasis on moral responsibility make his thought significant not only for his own period but also for universal philosophical inquiry.The thesis consists of three main chapters: The first chapter discusses the historical, cultural, and intellectual context of Muhâsibî's era, focusing on his orientation within theological and mystical debates.The second chapter analyzes in detail the concepts of reason, heart, and soul, and how these notions form the foundation of the God–human relationship.The third chapter evaluates the metaphysical unity of this triadic structure, with special emphasis on marifetullah (knowledge of God) and moral responsibility, and offers comparative insights with Western philosophy.This study demonstrates how Muhâsibî's conception of the human being as a multi-layered entity shaped his understanding of the relationship with God. Core elements such as the reckoning of the intellect, the purification of the heart, and the discipline of the self constitute not only a path of individual refinement but also a process of knowing and becoming directed toward divine truth.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Felsefe, Philosophy
